Van stapels op tafel naar wolkclusters aan de wand

door Maaike DrescherVan stapels op tafel naar wolkclusters aan de wand
De grootscheepse renovatie van het monumentale Huis der Provincie en de bijbehorende nieuwbouw, waren voor de provincie Gelderland aanleiding om haar omvangrijke collectie Gelderse kunst onder de loep te nemen. Curator Jessica Helbach ging al ordenend op zoek naar de inwendige logica van de collectie.

Stel je een kunstcollectie voor van rond de 2000 werken, opgebouwd sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw. Een belangrijke vraag is hoe je zo’n collectie op een zinvolle manier kunt ontsluiten voor publiek en gebruikers van de panden. En hoe je er bovendien voor zorgt dat de gepresenteerde werken blijven rouleren. Die vragen stelde de provincie Gelderland zich dan ook toen in voorbereiding op de renovatie en nieuwbouw alle kunstwerken uit de tijdelijk of permanent verlaten panden verzameld werden in een grote ruimte. Dat was het uitgelezen moment om de gehele collectie te inventariseren, te ordenen en een concept te vormen voor de presentatie van het werk in de nieuwe situatie. In haar nieuwe huisvesting, Het Gelders Huis – bestaande uit het in 1954 geopende Huis der Provincie en een nieuwbouwkantoor – beschikt de provincie over aanzienlijk minder ruimte dan in de oude situatie.

Jesscia Helbach, onder andere werkzaam als curator, werd begin 2016 gevraagd zitting te nemen in een commissie die zich boog over een inrichtingsplan voor Het Gelders Huis. “Terwijl daar theoretisch over gesproken werd, lag de map met de volledige collectie op tafel. Ik kon mij niet inhouden die map langzaam naar me toe te trekken omdat ik de werken waar het om ging ook wilde zien. En al vrij snel had ik zoiets van ‘We kunnen hier heel lang over gaan praten, maar het liefst wil ik alles uit die mappen gaan halen en opnieuw gaan ordenen.’” En zo geschiedde.

Dolgelukkig was Helbach naar eigen zeggen toen ze de map mee naar huis kreeg. Op papier waren de werken geordend op alfabetische volgorde van de maker, fysiek waren zij bijeengebracht in één grote ruimte. “Ik begon als het ware met een schone lei.” Helbach had geen vooropgezet plan, maar wilde beginnen met het herstructureren van de collectie en op zoek gaan naar een inwendige logica van waaruit zij een presentatie kon ontwikkelen. Zij werkte vanuit de overtuiging dat de wijze van ordening bepalend is voor de manier waarop je de werken tot je neemt. De series ontstonden in eerste instantie op de werktafel, met de uitdraaien van het digitale bestand. “Dat heb ik gedaan zoals je M&M’s sorteert: de rode bij de rode en de gele bij de gele.”

Het eerste cluster was ‘natuur’. “Vervolgens ontstond een grote stapel portretfotografie. Daarna een wat moeilijker te benoemen stapel ‘tussen abstractie en figuratie’, waarin veel symbolen voorkomen. Gaandeweg werden de clusters steeds kleiner. Zo vormde zich een groep werken die bestaan uit minimale ingrepen, ‘een even aanraken van iets’, met bijvoorbeeld werk van Cees Andriessen en René Roeten. “Het mooie aan die thematische manier van werken, is dat je voorbij gaat aan de periodisering. Vroeger hebben de mensen de Veluwe geschilderd en dat doen ze nu nog steeds.”

De volgende stap was het vinden van een logische samenhang tussen de clusters en de uiteenlopende ruimtes. “Tot mijn grote blijdschap bleek dat het thema Natuur de hele benedenverdieping van de oudbouw kon vullen.” Op de eerste etage, waar zich onder andere de Statenzaal bevindt, koos Helbach met het cluster Mens en Portret bewust voor de menselijke maat.  “Door alle grandeur op die verdieping, met natuursteen en prachtige lambriseringen, zou je bijna vergeten dat op die plek beleid wordt gemaakt.” Zo voegden de thematisch gegroepeerde werken zich geleidelijk in het gebouw. De kleinere clusters pasten goed in de nieuwbouw, waar de wanden veel korter zijn.

Met name in het gerestaureerde pand hangen de werken dicht op elkaar, in wolkclusters. Op die manier kan veel werk getoond worden en worden de thema’s benadrukt. “Het is zonde als het grootste deel van de collectie in het depot staat.” Helbach merkt op dat een belangrijke winst van zo’n clustering ook is dat je niet om de werken heen kunt. “Het is geen decoratief element. Je bent genoodzaakt je ertoe te verhouden.”

De intentie is om jaarlijks te rouleren. Het ging Helbach er vooral om een systeem te ontwikkelen dat duidelijk is, maar tegelijk veel ruimte laat voor een nieuwe interpretatie. “Ik heb ieder gebruikt werk digitaal gelabeld naar het cluster waarin het ingedeeld is. En ik heb suggesties gegeven voor de continuering van dat systeem. De mogelijkheden zijn oneindig.”

 
» Bekijk de tentoonstelling Gelderland nodigt uit

Loading...

Beeldende Kunst Arnhem Partners